Tiêu điểm
Ảnh báo chí, một “lát cắt” tiêu biểu của sự kiện (29/06/2017 23:21)
Cùng khoảng thời gian phát minh ra nhiếp ảnh (19/8/1839), báo chí cũng đã có ảnh minh họa ra đời. Tuần báo đầu tiên của nhân loại dành sự ưu tiên đăng tải nhiều ảnh hơn so với bài viết, đó là tờ “Tin ảnh London” (Illustrated London News), được thành lập năm 1842 và chỉ ít lâu sau đó, một loạt báo ảnh ra mắt bạn đọc, như tờ “Báo ảnh Paris” (L’Illustration Paris), “Báo ảnh Leipzig” (Illustrierte Zeitung Leipzig), “Báo ảnh Italia ở Mailand”(L’Illustrtion Italia, Mailand) và tờ “Tuần tin ảnh Harper, New York” (Harper’s Weekly New York)…
Nhà báo Trần Mạnh Thường phân tích bức ảnh mà phóng viên ảnh Reuter là Adnam Hajj đã làm sai sự thật tại Hội thảo Giải pháp nâng cao chất lượng ảnh báo chí
Thuở ban đầu các tờ báo muốn in ảnh minh họa phải nhờ hoạ sỹ chép lại ảnh dưới dạng đường nét, rồi người thợ khắc dựa vào bản vẽ của hoạ sỹ khắc thành hình ảnh trên bản gỗ và đưa in.Bản in chất lượng kém, mất nhiều chi tiết, không đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi của ảnh và tất nhiên cách thể hiện của ảnh cũng chưa thật sinh động, do độ nhạy của phim thấp, thời gian lộ sáng khá lâu, không bắt được khoảng khắc tiêu biểu của sự kiện.
Vì thế thời bấy giờ nhiếp ảnh chưa có ảnh hưởng nhiều đối với báo chí.
Nhưng từ khi kỹ thuật bản kẽm xuất hiện, đặc biệt khi Fox Talbot (nhà nhiếp ảnh người Anh), tìm ra tấm “in bán sắc” (autotyp - chụp tấm ảnh qua tấm kính “tram”), nhờ đó việc in ảnh lên mặt báo dễ dàng hơn và đạt độ chính xác khá cao, do đó ảnh đăng tải trên báo ngày càng phổ biến. Tờ “Báo ảnh Leipzig”, số ra ngày 15/3/1884, là tờ báo ảnh đầu tiên áp dụng phương pháp autotyp để in ảnh.
Ở Việt Nam vào những năm 1930, Hà Nội và Sài Gòn đã có một số cơ sở làm bản kẽm. Nhờ đó báo chí Việt Nam đăng ảnh ngày càng nhiều. Các tờ báo Loa, Phong hoá, Trung Bắc Chủ nhật, Ngày nay, Phụ nữ thời đàm… đều đăng tải ảnh.
Đặc biệt tờ “Dân chúng”, cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Đông Dương, xuất bản công khai trong những năm 1938-1939 tại Sài Gòn đã sử dụng nhiều ảnh in lên báo, như bức “Cuộc biểu tình của quần chúng” (đoàn Phụ nữ), ngày 1/5/1938 của Phong trào Mặt trận Dân chủ Đông Dương và đăng ảnh cảnh khổ cực của quần chúng lao động ngủ đầu đường xó chợ, không nhà cửa.
Báo còn đăng ảnh các đảng viên Cộng sản, các nhà trí thức tiến bộ ra tranh cử “Hội đồng quản hạt Nam Kỳ”… 
Ảnh báo là một loại hình báo chí có chức năng phản ảnh, cung cấp những thông tin nóng hổi của sự kiện vừa xảy ra một cách độc lập, nhằm ngợi ca con người với những hành động đẹp,  điển hình đầy tính nhân bản…, hoặc phê phán, lên án những thiếu sót, khuyết điểm, những việc làm vô nhân tính, vô đạo đức…, đồng thời ảnh báo chí còn có chức năng phát hiện, phân tích các điển hình tiên tiến, những hiện tượng tiêu cực, tham nhũng, tham ô, lãng phí…
Vì vậy phóng viên ảnh trước hết phải là người trung thực, nhân văn. Vì vậy, ảnh báo chí quyết không được sắp xếp, dàn dựng, bố trí giả tạo, lắp ghép, tô vẽ, thêm bớt…
Bài học đau xót cho làng phóng viên ảnh vẫn còn đó: Một sự kiện làm rung động giới truyền thông thế giới, đó là bức ảnh chụp ngoại ô Beirut (Lebanon) bị máy bay Israel không kích tháng 8/2006, được phóng viên ảnh Reuter (Anh quốc) là Adnam Hajj, người Lebanon chụp.
Bức ảnh anh ta chụp tuy có khói, nhưng mờ nhạt và để làm cho cảnh ném bom rùng rợn hơn, anh ta dùng phần mềm photoshop cho khói đen ngùn ngụt bốc lên cả một góc trời, trông rất tang tóc. Bức ảnh bị phát hiện (khói giả), Adnan Hajj đã bị hãng Reuter loại ra khỏi danh sách cộng tác viên.
Bức ảnh nói trên chẳng những không được sử dụng mà ngay cả 920 bức ảnh của anh ta chụp và được hãng lưu trữ trước đó cũng bị loại ra khỏi kho tư liệu của hãng. Điều đó cho thấy ảnh báo chí đòi hỏi tính chân thật tuyệt đối.
Ở Việt Nam cũng từng xảy ra hiện tượng tương tự đã buộc các cơ quan chức năng xử lý. Đó là trường hợp trong những năm chống chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ, phóng viên ảnh VĐ, Nghệ An đã bố trí khẩu súng máy 12,7 ly bắn máy bay Mỹ ban đêm, rồi vẽ thêm máy bay đang cháy vào trong làn đạn, đã bị công luận lên án.
Hay năm 1979, tại chiến trường biên giới phía Bắc, phóng viên ảnh MĐ, cho đốt chiếc máy kéo ban đêm và bố trí một vài chiến sỹ cầm súng B40 xông lên.., rồi chú thích “Xe tăng giặc bị quân dân ta bắn cháy”, đã bị báo Quân đội Nhân dân phát hiện. Phóng viên MĐ, bị treo máy một thời gian. 
Bởi vậy, có nhà phê bình nghệ thuật nói: Không một lời nào, không một bài văn nào và không một bức vẽ chính xác nào lại có thể làm hồi sinh một khoảnh khắc đã qua một cách đầy đủ ấn tượng và toàn diện bằng những bức ảnh báo chí, bởi nó mang tính hiện thực sâu sắc.
Ngay khi mới ra đời, để khẳng định vị trí của nhiếp ảnh trong đại gia đình của nghệ thuật tạo hình, nhiếp ảnh đã chủ trương “Nhiếp ảnh thuần tuý”, nghĩa là bức ảnh chụp ra tuyệt đối không cần hoặc cần rất ít chấm sửa ảnh, đặc biệt là không được dùng bút vẽ, bút chì cạo sửa phim ảnh.
Còn việc lược bớt, hoặc thêm một chi tiết nào đó vào bức ảnh là điều tuyệt đối cấm kỵ. Nhà lý luận phê bình nghệ thuật Sadakakhi Hartman viết: “Trước khi bấm máy, bạn hãy bố cục bức ảnh mà bạn muốn thể hiện thật kỹ càng để tạo ra một âm bản tuyệt đối mà không cần hoặc cần rất ít chấm sửa, cắt cúp…”.

Để thẩm định ảnh về lực lượng Công an, ngoài sự thẩm định của những nhà báo, nhà nhiếp ảnh ra còn  cần có cả sự thẩm định của chính người trong ngành Công an
Như vậy, việc chấm sửa, lược bỏ hoặc thêm chi tiết, làm thay đổi tính hiện thực của bức ảnh báo chí là điều không nên làm, đặc biệt đối với ảnh báo chí lại càng không thể chấp nhận được. Nhất là việc lắp ghép ảnh làm sai lệch hẳn bản chất của sự kiện, như bức ảnh “Mùa Xuân” của tác giả  Khắc H, trái với luật phối cảnh, hướng chiếu sáng, cần được phê phán.
Đặc biệt hiện nay khi mà phần mềm của kỹ thuật số ngày càng hoàn thiện đã giúp cho các nhà sửa ảnh, ghép ảnh rất dễ dàng, chính xác, tinh vi và nhanh chóng. Nhiều nhà nhiếp ảnh trẻ lầm tưởng rằng đây là một phương pháp “sáng tạo mới”.
Họ áp dụng tràn lan vào trong mọi thể loại ảnh, điều này đặc biệt nguy hiểm đối với ảnh báo chí và ảnh du lịch, ảnh di sản. Họ không biết rằng kỹ thuật lắp ghép ảnh đã có từ xa xưa, nhưng bấy giờ người ta phải làm bằng phương pháp thủ công buồng tối, khó khăn hơn, phức tạp hơn và lâu hơn. Năm 1923, để lên án giai cấp tư sản tài phiệt, bóc lột công nhân thậm tệ, nhà nhiếp ảnh Mỹ Hannah Hoech đã lắp ghép một bức ảnh với tên gọi “Nhà tài phiệt”.
Năm 1932, John Hearfield (Đức) đã lắp ghép ảnh: con chim bồ câu trắng (tượng trưng cho hoà bình), bị một lưỡi lê cắm trên đầu cây súng trường (tượng trưng cho chiến tranh) đâm xuyên, đằng sau là toà nhà Quốc hội của Đức Quốc xã (chỉ chủ nghĩa phát xít Hitler), phía trên góc phải của bức ảnh ghi dòng chữ “Ở đâu có chủ nghĩa phát xít ở đó không có hoà bình”, hay bức ảnh ghép: các em bé ôm quả địa cầu với dòng chú thích “Trái đất này là của chúng em”.
Đây không phải là ảnh nghệ thuật, càng không phải là ảnh báo chí, nó là loại ảnh “ý tưởng” hay “thể nghiệm”, “ảnh ý niệm”, nhằm mục đích tuyên truyền cổ động, nên còn được gọi là “áp phích”, bởi nó gần giống tranh cổ động, thể hiện ý tưởng của tác giả.
Tóm lại, trong ảnh báo chí dù dùng kỹ thuật nào, kỹ xảo nào làm méo mó hiện thực, làm thay đổi tính chân thật của ảnh đều bị loại khỏi đời sống ảnh báo chí, bởi ảnh báo chí là một “lát cắt” tiêu biểu của sự kiện.
Nhưng chúng ta chấp nhận mọi thủ pháp kỹ thuật để tạo ra những tình huống nằm mở rộng cảm xúc để tiếp nhận nội dung, nhưng đó là ảnh nghệ thuật. Trong ảnh báo chí, chất nghệ thuật càng đậm nét bao nhiêu sẽ làm cho tác phẩm càng lan toả lớn và sống mãi với thời gian.
Mạnh Thường
Ảnh: Nhật Thăng - Huy Thịnh.


Các tin mới
Các tin đã đăng
Xe hơi dành cho phái nữ (31/05/2017 09:11)
Xem tin theo ngày:  
Tin nổi bật